Soil Without Land (2019) ดินไร้แดน

เนื้อเรื่องโดยรวม

• ชื่อไทย: ดินไร้แดน
• ชื่ออังกฤษ: Soil Without Land (2019)
• ประเภทหนัง:Documentary

“ดินไร้แดน” ภาพยนตร์สารคดีเรื่องใหม่ของ นนทวัฒน์ นำเบญจพล (ผู้กำกับ ฟ้าต่ำแผ่นดินสูง และ สายน้ำติดเชื้อ) สำรวจพื้นที่บริเวณรัฐกันชนระหว่างไทยและพม่า
ทางภาคเหนือของไทยซึ่งเคยเป็นดินแดนของผู้อพยพชาวไทใหญ่และชนกลุ่มน้อยที่ลี้ภัยสงครามจากพม่าหลายสิบปีก่อน

“Soil Without Land” ปัจจุบันค่ายผู้ลี้ภัยถูกปรับเปลี่ยนเป็นพื้นที่ฝึกฝนกองกำลังทหารกู้ชาติไทใหญ่เพื่อปลดแอกและเรียกร้องเอกราชจากรัฐบาลทหารพม่านนทวัฒน์เริ่มต้นจากคำถามที่ว่า
ภายหลังการเลือกตั้งของพม่าซึ่งได้นางอองซานซูจีขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี ชะตากรรมของชาติพันธุ์ที่ตกอยู่ในสงครามอันยืดเยื้อนั้นจะพลิกผันไปเช่นไร

เล่าเรื่องคร่าว ๆ แบบไม่สปอยล์
ดินไร้แดนพาเข้าสู่พื้นที่ชายขอบระหว่างไทยและพม่า ซึ่งเคยเป็นที่พักพิงของผู้ลี้ภัยจากสงครามนานหลายสิบปี เรื่องค่อย ๆ คลี่ตัวผ่านชีวิตและความทรงจำของผู้คนในพื้นที่ ที่ต้องใช้ “ดิน” เป็นทั้งที่อยู่อาศัยและสัญลักษณ์ของการเรียกร้องสิทธิ

ปัจจุบันบทบาทของค่ายผู้ลี้ภัยถูกปรับเปลี่ยนไปสู่พื้นที่ฝึกเพื่อกองกำลังทหารของฝ่ายไทใหญ่ สารคดีชวนมองความต่อเนื่องของความขัดแย้ง และคำถามใหญ่ต่อชะตากรรมของชาติพันธุ์ท่ามกลางแรงผลักทางการเมือง

ข้อมูลที่ช่วยให้ดูสนุกขึ้น
สารคดีเริ่มจากการมองภูมิทัศน์และบรรยากาศของพื้นที่รัฐกันชน แล้วค่อย ๆ เชื่อมโยงเข้ากับประเด็นการพลัดถิ่น ความทรงจำ และความหมายของ “บ้าน” สำหรับผู้คนที่ถูกสงครามบีบให้ต้องย้ายถิ่นฐานซ้ำ

เมื่อบริบททางการเมืองในฝั่งพม่ามีจุดเปลี่ยน สารคดีพาเห็นว่าความหวังไม่ได้มาแบบเส้นตรง ฝ่ายต่าง ๆ ยังต้องต่อรองกับความจริงที่หนักอึ้ง ผลลัพธ์จึงเป็นสิ่งที่ผู้คนกำลังเฝ้ารอ พร้อมตั้งคำถามว่าใครจะได้กำหนดอนาคตของตนเอง

ความโดดเด่นที่ช่วยพยุงเรื่อง
จุดเด่นคือโทนเล่าเรื่องแบบสารคดีที่ “ตั้งคำถาม” มากกว่า “ตัดสิน” ภาพและบรรยากาศช่วยให้ผู้ชมเข้าใจความซับซ้อนของพื้นที่ชายแดน ขณะที่การเชื่อมโยงเรื่องของผู้คนกับบริบทการเมืองทำให้อารมณ์กดดันค่อย ๆ ไต่ระดับโดยไม่เร่งเร้าแบบหนังข่าว

ภาพรวมหลังรับชม
ดินไร้แดนทำได้ดีในความละเอียดอ่อนและความรอบคอบต่อประเด็นละเอียดอ่อน ผู้ชมจะได้เห็นภาพรวมของพื้นที่กับชีวิตผู้คนแบบไม่รีบสรุป ข้อสังเกตคืออาจต้องใช้สมาธิ เพราะเรื่องเดินด้วยบรรยากาศและข้อมูลเชิงบริบทค่อนข้างมาก

เหมาะกับผู้ที่ชอบสารคดีเชิงสังคมและการเมืองแบบมนุษยนิยม และพร้อมตั้งใจดูเพื่อทำความเข้าใจ มากกว่าหวังความตื่นเต้นแบบดราม่าตรง ๆ